Bel Okulu
Bel Ağrısı
Belimiz neden zorlanıyor?
Günümüzde çalışma ve yaşam biçimlerinin değişmesiyle birlikte birçok kişi günün önemli bölümünü oturarak geçiriyor. Masa başında çalışma, bilgisayar ve telefon kullanımı, uzun süre araç kullanma ve günlük hareket miktarının azalması fiziksel aktivite düzeyini etkileyebiliyor.
Bunun yanında tekrarlayan eğilme ve dönme hareketleri, uygun olmayan teknikle yük kaldırma, uzun süre aynı pozisyonda kalma ve kişinin kapasitesinin üzerinde fiziksel yüklenme bel bölgesini zorlayabilir.
Bel sağlığını korumak bu nedenle yalnızca “dik oturmak” ya da belirli birkaç hareketi yapmaktan ibaret değildir.
Oturma, kalkma, yürüme, çalışma, yük kaldırma, taşıma, uyuma ve egzersiz alışkanlıklarının tamamı bel sağlığının bir parçasıdır.
Bel ağrısı sıklığı neden artıyor?
- Artık işimiz gereği daha çok oturuyoruz.
- Böylece adalelerimiz ve beldeki bağlarımız zayıflıyor.
- Omurga disk üzerine binen yükler artıyor.
- İleride yeni yaşam ve çevre koşullarına uygun olarak vücudumuz belki de evrimsel bir başkalaşım geçirecek.
- Günümüzde işçi tüm gününü bir tezgâhın önünde; bir sekreter ya da bankacı ise bir bilgisayarın önünde tüm gününü geçirmektedir.
Hangi hareket bel ağrısına yol açıyor?
| Aktivite Çeşidi | Bel Ağrısı Yüzdesi |
|---|---|
| Kaldırma | %37-49 |
| Eğilme | %12-14 |
| Dönerek eğilme | %9-18 |
| Çekme | %9-16 |
| Düşme-kayma | %7-13 |
| İtme | %6-9 |
| Taşıma | %5-8 |
| İndirme | %4-7 |
Bel Ağrısı Nedenleri
Omurga Kaynaklı Bel Ağrıları
- Metabolik (osteoporoz, osteomalasi, Paget hastalığı, gut, Cushing sendromu)
- Romatizmal (AS, SpA, FMF, Behçet)
- Enfeksiyoz (Tbc, bakteriyel, diskitis, Brusella)
- Tümöral (selim, habis, metastatik)
- Diskojenik (bel fıtığı, bel kayması, omurga kanalı darlığı)
- Adalesel (bel adale ve bağları gerginliği)
- Doğumsal anormallikler (Spina bifida, blok vertebra, transisyonel vertebra, spondilozis, lomber kavisin aşırı artması)
- Travmalar
- Postürel deformiteler (skolyoz “bel eğriliği”, taban çöküklüğü veya çukur taban, bacak uzunluk farkları)
- Dejeneratif (lomber bölgede artroz, faset sendromu, DISH, akut omurilik kanalı darlığı)
Omurga Dışı Bel Ağrıları
- Kadın hastalıkları
- Peptik ülser
- Aort anevrizması
- Böbrek taşı
- Prostatit
- Safra kesesi taşı
- Pankreatit
Bel Ağrısının Aşamaları
Bel ağrısının üç aşaması vardır:
- Akut (ilk defa ortaya çıkış) dönem
- Ağrıların yineleme dönemi (nüks)
- Kronik (ağrının müzminleştiği) dönem
Bel Fıtığı Ameliyatı Olma Sıklığı
- İngiltere’de her yıl yüz bin kişide 10 kişi
- İsveç’te her yıl yüz bin kişide 20 kişi
- Finlandiya’da her yıl yüz bin kişide 30 kişi
- Almanya’da her yıl yüz bin kişide 45–131 arasında kişi bel fıtığı ameliyatı olmaktadır.
Her bel ağrısı fıtık değildir
Bel ağrısı toplumda oldukça sık görülen bir sağlık sorunudur. Ancak bel bölgesinde ağrı hissedilmesi tek başına bel fıtığı olduğu anlamına gelmez.
Kaslar, bağlar, eklemler, omurlar ve omurlar arasındaki diskler gibi farklı yapılar bel ağrısıyla ilişkili olabilir. Bunun yanında bazı romatizmal, metabolik veya enfeksiyöz hastalıklar ile böbrek ve diğer iç organlardan kaynaklanan sorunlar da bel bölgesinde ağrıya neden olabilir.
Bu nedenle bel ağrısının nedeninin yalnızca ağrının yerine veya MR görüntüsüne bakılarak değerlendirilmesi doğru değildir.
Görüntüleme yöntemlerinde saptanan bazı değişiklikler herhangi bir yakınması olmayan kişilerde de görülebilir. Hekim değerlendirmesinde kişinin şikâyetleri, öyküsü ve fizik muayene bulguları birlikte ele alınır; gerekli durumlarda görüntüleme ve diğer tetkiklerden yararlanılır.
Bel Fıtığı Riskini Artıran Nedenler
- Yaş: 35-50 yaş erkeklerde 2 kat fazla
- Boy: Erkeklerde 180 cm, kadında 170 cm üstü risk
- Şişmanlık
- Omurilik Kanalının Dar Yapıda Olması
- Sigara Kullanımı
- 45 yaşın altında sigara içenlerde bel ağrısı sıklığı artmaktadır.
- Sigara, kronik öksürüğe yol açarak omurlar arasındaki disk içi basıncını yükseltir.
- Sigara, omurga kan akımını azaltarak diskin yetersiz beslenmesine neden olur.
- Ailede Bel Fıtığı Mevcudiyeti
- Meslek
- Masa başı işlerde çalışanlar,
- Hiç durmaksızın ağır kaldırması söz konusu olan işler (inşaat işçisi),
- Omurga üzerine vibrasyonlu yükler bindiren meslekler (devamlı araba kullanan otobüs ve kamyon şoförleri),
- Kendisine dikkat etmeyen ev kadınları,
- Tekrarlayan hamilelikler
- Bazı sporlar (basketbol, beyzbol, golf, futbol, güreş, halter, kürek çekme)
- Ağır sanayi işçileri (yanlış ve ağır kaldırma)
- Otobüs-kamyon şoförleri (vibrasyonel travma 5 Hz ↑)
- Hemşireler (hastaları doğru olmayan kaldırma ve çekmeleri sonucu)
- Ev kadınları (dikkatsiz hareketler, sıcaktan soğuğa ani geçişler)
- İşinden memnun olmayanların bel ağrısı nedeniyle hekime başvurma oranı normal kişilere göre 2.5 kat daha fazladır.
- Özellikle bir ağırlığı 25 kereden fazla kaldırınca bel ağrısı meydana gelişi çok belirgindir.
- Bel ağrılı hastanın 6 ay işten uzak kalınca yeniden işe dönme oranı %50, 1 yıl uzak kalınca %25, 2 yıl uzak kalınca hemen hemen %0 olmaktadır.
Bel ağrısı ne zaman hekim tarafından değerlendirilmelidir?
Bel ağrılarının önemli bir bölümü ciddi bir hastalığa bağlı olmamakla birlikte bazı belirtiler tıbbi değerlendirme gerektirebilir.
Özellikle şiddetli veya giderek artan ağrı; travma sonrası başlayan ağrı; bacaklarda belirgin güç kaybı; idrar veya dışkı kontrolünde yeni gelişen sorunlar; kasık ve oturma bölgesinde uyuşma; ateş, açıklanamayan kilo kaybı veya kişinin genel durumunda belirgin değişiklikle birlikte ortaya çıkan bel ağrısında sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır.
Uzun süren, sık tekrarlayan veya günlük yaşamı belirgin biçimde etkileyen bel ağrılarında da nedenin değerlendirilmesi ve kişiye uygun tedavi planının oluşturulması önemlidir.
Bel Fıtığı Hastalarını Ameliyata Yaklaştıran ve Uzaklaştıran Faktörler
(-) 10 puan: İleri derecede şişmanlık
(-) 10 puan: Ağrıların hastalığın genel karakterine uymayan belirtilerinin olması
(-) 10 puan: Daha önce bir tıbbi sorun nedeniyle mahkemelik olanlar
(-) 15 puan: Ağrının bacağa yayılmayıp sadece belde olması
(-) 15 puan: Geçmişte uzun süre başka tıbbi nedenlerle iş gücü kaybı olan, depresyonlu ve alkolik kişiler, hatta bu ameliyata büyük çapta umut bağlayanlar
(-) 20 puan: Emekliliğe yakın bir yaşta olmak, hatta bu ameliyat nedeniyle malulen emekliliği bekleyenler
(+) 25 puan: MR ve miyelografideki görüntünün nörolojik bulgulara paralel nitelikte olması
(+) 10 puan: Düz bacak kaldırma testinin müspet olması
(+) 20 puan: Karşı bacağın kaldırılmasında belde ağrı olması
(+) 25 puan: Nörolojik muayenede hastalığın kolayca tam seviyesinin tespit edilmesi.
Bel Ağrısı Tanısında Direkt Grafilerin (Dg) Yeri
- Mekanik kaynaklı bel ağrılarında DG sıklıkla normal çıkar (%65).
- Pozitif bulunan DG’lerde bile birçok kişide herhangi bir ağrı yakınması yoktur.
- 35 yaş üzeri erkeklerin %65’inde, kadınların %52’sinde DG ile tespit edilen disk dejenerasyonu bulgusu varken bunların ancak %13’ünde ağrı yakınması söz konusudur.
Bel Ağrısı Tanısında Manyetik Rezonans (MR) Yeri
- Hiçbir şikayeti olmayan genç kadınlarda MR ile %10 bel fıtığı, %45’inde ise omurgalar arasındaki disklerin bulunduğu yerden dışarı doğru taşması (bulging) görülür.
- Hiçbir yakınması olmayan 60 yaşın üstündeki kişilerde yapılan bir çalışmada ise %57 oranında MR’da muhtelif bozukluklar görülmüştür.
- Sadece MR ile konulan tanılar yanlış veya abartılmış olabilir.
Akut Dönemde Tedavi
- İlaç, fizik tedavi, korse tedavileri, lokal enjeksiyonlar, manipülasyonlar
uygulanabilir.
- Yatak istirahati ve kişinin pozisyonunu korumak ilk prensiptir.
- Bazen yan veya sırt üstü dizler bükük yatmak en iyi pozisyon olabilir.
- Yatakta yatış süresi ortalama 7 gündür. Bu sürenin 10 günü geçmemesi tercih edilmelidir.
- Yatakta yatma kadar hastanın yataktan kalkmada son derece önemlidir.
- Hasta yatakta önce kolları yardımıyla yan dönmeli ve dizini bükük duruma getirerek oturmalıdır. Ayaklar yere değdiğinde öne doğru yavaşça eğilmelidir. Daha sonra gövdeyi doğrultarak ayağa kalkmalıdır.
Bel Korselerinin Yararları
- Hareketleri kısıtlar ve sınırlar. (Yan hareketlerini %50, rotasyonlarını %30, ön-arka hareketleri %60 oranında kısıtlar.)
- İstenmeyen ani hareketlerin iyileşmeyi engelleyeceği ve doku tamirini bozacağı unutulmamalıdır.
- Beli sıcak tutar, emniyet hissi verir. Hastaya hastalığını hatırlatarak bir nevi uyarıcı görevi görür.
- Beldeki deformiteyi düzeltir ve önler. Beli stabilize eder.
- Karın içi basıncını artırarak belin yükünü %25–30 oranında azaltır. Böylece disk içi basıncı azalır, gövde ve sırt kaslarının etkinliği artar ve buna bağlı beldeki ağrı azalır.
- Bele binen dikey yükleri alır.
- Belin kavisini azalttığı için omurilik kanalı ve sinir kanalları beldeki faset eklemlerinin arasını açar, böylece diski rahatlatır.
Bel korseleri uzun süre kullanılıyorsa:
- Deride bası yaraları oluştururlar.
- Sırt adalelerinde ve bağlarında yetersizlik yapar.
- Fiziki ve psikolojik bağımlılık yapar.
- Karın içi basınç artınca solunum kapasitesi %10 azalır, baskı nedeniyle bacaklarda varislerin ve hemoroitlerin artmasına neden olur.
Bel Ağrısı Tekrarlarının Önlenmesi
Bel Fıtığında Kendiliğinden İyileşme Oranı
- Hastaların %70’i ise 6 haftada iyileşir.
- Hastaların %50’si ilk 2 haftada iyileşir.
Kronik Bel Ağrılarının Rehabilitasyonu
- Omurganın düzgün-dik postürünün ve omurga statiğinin kazandırılması
- Omurganın statik ve dinamik durumuna etki eden kas ve yumuşak dokunun esnekliğinin korunması
- Günlük aktivitelerin uygun şekilde yapılmasını öğretmek (Bel Okulu)
Omurga Statiğinin Kazandırılması
- Statik bel ağrılarının tedavisinde ilk basamak artmış bel kavisinin azaltılması amacıyla yapılan pelvik tilt egzersizleridir.
- Bu egzersizler için kişi sırtüstü yatar. Başının arkasına bir yastık koyar. Dizler bükülü ve ayak yere basmaktadır.
- Bel önce zemine bastırılır ve yerden ayrılmadan bir süre kalır.
- Bel ve kalçalar yavaşça yerden kaldırılır. Bu sırada karın kasları ayrıca kasılmalıdır.
- Doğru yapıp yapılmadığını anlamak için hastanın belinin altına kontrol amacıyla elinizi koyduğunuzda beliyle zemin arasında el sıkıştırılabilmelidir.
Kas ve Yumuşak Dokuların Esnekliğinin Korunması
Bu amaçla bel kaslarına kalça bükücü kaslara (fleksor), uyluk arkası (hamstring) adalelere ve topuk tendonuna (Aşil) bazı gerdirilme işlemleri yapılır.
BEL AĞRISI HAKKINDA
Bel ağrısı neden bu kadar sık görülüyor ve hangi hareketler belimizi daha fazla zorluyor?
Bu yazımızda bel ağrısının nedenleri, bel fıtığı ile diğer bel ağrılarının farkları, risk faktörleri ve hangi durumlarda hekime başvurulması gerektiği ve günlük hareketlerin etkilerini bulabilirsiniz. Ayrıca MR ya da röntgen gibi görüntüleme tetkiklerin ve korse gibi medikal ürünlerin bel ağrısı tedavisindeki yeri hakkında bilgiler var.
Bel sağlığını korumak, yalnızca egzersiz yapmakla değil, günlük yaşamda doğru hareket ve duruş alışkanlıkları kazanmakla mümkündür. Bu yazıda; doğru ayakta durma ve oturma, yük kaldırma ve taşıma, yatma ve yataktan kalkma, otomobil kullanma ve çalışma sırasında beli korumaya yönelik temel öneriler uygun yatak, masa, sandalye seçimi ve günlük aktivite bilgileri ele alınıyor.
Egzersizler
Bel ağrısından korunmada temel amaç, günlük yaşam sırasında omurgaya binen gereksiz yükü azaltmak ve doğru hareket alışkanlıkları geliştirmektir. Uzun süre aynı pozisyonda kalmamak, otururken beli desteklemek, ayakta dengeli ve dik durmak, ağır cisimleri belden eğilmek yerine dizleri bükerek kaldırmak ve yükü vücuda yakın taşımak önemlidir. Ani eğilme ve dönme hareketlerinden kaçınmak; düzenli egzersiz yapmak, fazla kiloları vermek ve sigarayı bırakmak da bel sağlığının korunmasına yardımcı olur.
Hastanemizde Cerebral Palsi (CP) tanısı alan çocuklara ve gelişimsel risk taşıyan yenidoğanlara, erken değerlendirmeden fizik tedavi ve bireysel eğitime kadar uzanan kapsamlı rehabilitasyon hizmetleri sunulmaktadır. Erken müdahale programlarıyla spastisite ve gelişimsel sorunların mümkün olan en erken dönemde belirlenmesi, tedaviye erken başlanması ve çocuğun gelişim potansiyelinin desteklenmesi hedeflenir.
