Trakeostomi nedir? Neden açılır?

Trakeostomi, soluk borusuna (trakea) boyundan küçük bir delik açılarak nefes almanın kolaylaştırıldığı bir tıbbi işlemdir.

Trakeostomi neden açılır?

Trakeostomi şu durumlarda uygulanır:
• Üst hava yolunun tıkandığı veya daraldığı durumlarda
• Uzun süreli mekanik ventilasyon ihtiyacında (örneğin yoğun bakımda)
• Nöromüsküler hastalıklarda, felçlerde veya beyin hasarında solunum kasları yetersiz kaldığında
• Baş-boyun tümörleri, ciddi travmalar, doğumsal anomaliler gibi hava yolu risklerinde
• Sekresyonları (balgam) daha etkin temizlemek ve aspirasyon riskini azaltmak için

Trakeostomi neye yarar?

Amaç, solunumu rahatlatmak, ventilatöre bağlantıyı güvenli kılmak ve sekresyon yönetimini kolaylaştırmaktır. Trakeostomi:
• Nefes almayı kolaylaştırır ve solunum iş yükünü azaltır.
• Mekanik ventilatöre daha rahat ve güvenli bağlantı sağlar.
• Ağız ve boğazdaki tüplere göre daha konforlu bir uzun dönem solunum yolu sunar.
• Sekresyonların temizlenmesi ve akciğerlerin havalanmasını kolaylaştırır.
• Uygun hastalarda konuşma valfleri ile konuşma ve beslenme rehabilitasyonu desteklenebilir.

Trakeostomi kanül çeşitleri nelerdir?

Kanül seçimi hastanın yaşı, anatomisi, ventilatör ihtiyacı ve konuşma hedeflerine göre kişiselleştirilir.
• Malzemeye göre: plastik (PVC, silikon), metal
• Cuff’lı ve cuff’sız: cuff’lı kanüller baloncuğu şişirilerek aspirasyon ve kaçakları azaltır; cuff’sız kanüller konuşma/rehabilitasyonda tercih edilebilir
• İç kanüllü ve iç kanülsüz: iç kanül, sekresyon biriktiğinde çıkarılıp temizlenebilir
• Fenestreli (pencereli) ve fenestresiz: fenestreli kanüller, konuşma valfi ile ses üretimini kolaylaştırabilir
• Pediatrik ve erişkin boyutlar: yaşa, anatomiye ve endikasyona göre çap/uzunluk farklılaşır

Trakeostomi nasıl yapılır?

İşlem, cerrahi veya perkütan yöntemle trakeaya güvenli bir açıklık oluşturulmasını ve uygun kanülün yerleştirilmesini içerir.
• Cerrahi yöntem: Ameliyathanede, steril koşullarda, boyundan küçük bir kesi ile trakeaya doğrudan giriş yapılır.
• Perkütan (yatak başı) yöntem: Yoğun bakımda, ultrason/bronşoskopi eşliğinde iğne-tel-dilatör sistemiyle daha küçük kesiyle uygulanabilir.
İşlem sırasında oksijenlenme, kalp ritmi, kan basıncı yakın izlenir; uygun kanül yerleştirilip sabitlenir ve ilk pansuman yapılır.

Trakeostomi kimlere yapılamaz?

Boyun anatomisinin belirgin bozulduğu, kontrolsüz kanama bozukluğu olan, hava yolu görüntülemesi yapılamayan veya acil durum için uygun ekipmanın bulunmadığı hastalarda ertelenebilir ya da alternatif yöntemler seçilir. Karar, bireysel risk-yarar değerlendirmesiyle verilir.

Pediatrik trakeostomi nedir?

Bebek ve çocuklarda doğumsal hava yolu darlıkları, uzun süreli ventilasyon gereksinimi, nöromüsküler hastalıklar veya travmalar nedeniyle uygulanabilir. Çap ve uzunluk, çocuğun kilosu ve trakea ölçülerine göre titizlikle seçilir. Aile eğitimi, aspirasyon, kanül bakımı ve acil durum yönetimi ayrıntılı şekilde öğretilir

Trakeostomi tüpü nasıl seçilir ve bakımı nasıldır?

Trakeostomi tüpü seçilirken endikasyon, sekresyon miktarı, konuşma hedefi, ventilatör ihtiyacı, anatomi ve yaş dikkate alınır.

• Günlük bakım: Stoma çevresinin temizliği ve kuru tutulması, kanül sabitleme bantlarının ayarı, sekresyonların uygun aralıklarla aspirasyonu
• Nemlendirme: Hava yolu kuruluğunu ve tıkaç oluşumunu azaltmak için ısı-nem değiştiriciler veya nebulizasyon
• Aksesuarlar: Konuşma valfi, kapaklar ve iç kanüller hekim önerisine göre kullanılır.
• Kontroller: Planlı hekim ziyaretleriyle kanül çapı/uzunluğu ve cuff basıncı gözden geçirilir.

Trakeostomi yapılmazsa ne olur?

Hava yolu tıkalı veya solunum desteğine ihtiyaç varken trakeostomi gecikirse, uzun süre ağızdan tüp kalması nedeniyle larenks/trakea hasarı, enfeksiyon ve ventilasyon zorlukları artabilir. Bazı acil hava yolu durumlarında trakeostomi ya da alternatif cerrahi hava yolu açılmazsa ciddi oksijen yetersizliği ve hayati risk oluşur

Trakeostomi ne zaman ve nasıl çıkarılır?

Hasta kendi başına yeterli nefes alıp verebiliyorsa, sekresyonlarını yönetebiliyorsa, hava yolu güvenliyse ve altta yatan neden düzelmişse çıkarılabilir.

Kanül çapı kademeli küçültülebilir, kapatma (capping) denemeleri yapılır, konuşma valfi ile tolerans değerlendirilir.

Çıkarma sonrası stoma genellikle kendiliğinden kapanır; gerekirse küçük cerrahi düzeltme yapılabilir.

Trakeostominin riskleri ve olası zararları nelerdir?

Erken dönemde kanama, enfeksiyon, yanlış yere açılma, hava kaçağı (subkutan amfizem), pnömotoraks; geç dönemde ise granülasyon dokusu, trakeomalazi, trakea darlığı, fistül oluşumu, cilt irritasyonu gelişebilir.

Uygun teknik, düzenli bakım ve yakın takip ile riskler en aza indirilebilir; kesin tedavi garantisi verilemez.