Sintigrafi

Sintigrafi; çeşitli kanser türleri, endokrin ve nörolojik bozukluklar ile kalp hastalıklarının tanısının konması, şiddetinin belirlenmesi ve organ-doku düzeyindeki moleküler süreçlerin görüntülenmesi için ağız veya damar yoluyla radyoaktif işaretli ilaç verilerek yapılan bir nükleer tıp tanı yöntemidir. Sintigrafi sırasında vücuda verilen madde hedef organda geçici olarak toplanır, gama kamera bu sinyalleri algılar ve bilgisayar ortamında 2 veya 3 boyutlu görüntüler oluşturulur.

Diğer görüntüleme yöntemlerinden farkı nedir?

Fonksiyonel bilgi: MR ve BT çoğunlukla anatomiyi gösterirken, sintigrafi kanlanma, metabolizma ve hücresel aktiviteyi değerlendirir.
Hedefe özgül tutulum: Radyofarmasötikler belirli doku reseptörlerine bağlanabilir.
Düşük kontrast yan etki riski: İyotlu/gadolinyumlu kontrast maddeler kullanılmaz.
Zaman çözünürlüğü: Dinamik süreçler (ör. böbrekten atılım) gerçek zamanlı izlenebilir.

Sintigrafi nasıl çalışır?

Radyofarmasötik adı verilen radyoaktif izotoplar, belirli organ ya da hücresel süreçlere seçici bağlanır. Gama kamera, bu maddelerin yaydığı gama ışınlarını algılar. Elde edilen verilerden organın anatomik yapısı ile, maddenin zaman içindeki dağılımına bakılarak fonksiyonel (fizyolojik) bilgiler de çıkarılır.

Kimlere uygulanır?

Koroner arter hastalığı şüphesi, eforla göğüs ağrısı, geçirilmiş kalp krizi
Tiroid nodülü, tirotoksikoz, paratiroid adenomu/hiperparatiroidi
Böbrek yapısal ve fonksiyonel bozuklukları, idrar yolu tıkanıklığı
Kemik ağrısı, metastaz taraması, gizli kırık/osteomiyelit
Akciğer embolisi şüphesi, açıklanamayan nefes darlığı
Gözyaşı kanalı tıkanıklığı, tükürük bezi tıkanıklığı ve Sjögren sendromu

Sintigrafiye nasıl hazırlanılır?

İlaçlar: Kalp, tiroid veya böbrek ilaçlarınızın bazıları geçici olarak düzenlenebilir. Hekiminiz bırakmanızı isterse talimata uyunuz.
Açlık: Testin türüne göre 2–6 saatlik açlık gerekebilir. Myokard perfüzyon sintigrafisinde kafeinli içeceklerden kaçınmanız istenir.
Kıyafet: Rahat, metal içermeyen kıyafetler giyin; takıları çıkarın.
Hamilelik/Emzirme: Hamilelik şüphesi varsa mutlaka bildiriniz. Emziriyorsanız işlem sonrası emzirmeye ara süresi test türüne göre planlanır.
Alerji/Önceki reaksiyonlar: Daha önce kontrast veya ilaç reaksiyonunuz olduysa ekibe söyleyin.

İşlem Günü: Adım Adım Sintigrafi

Kayıt ve bilgilendirme onamı
Radyofarmasötik uygulaması (damar içi enjeksiyon, ağız yoluyla ya da solunumla)
Bekleme süresi (maddenin hedef organda toplanması için 10–180 dakika)
Gama kamera ile görüntüleme (10–40 dakika; bazı protokoller iki aşamalıdır)
Gerekirse geç tetkik/ek faz çekimleri
Günlük yaşama dönüş ve bol sıvı önerisi (maddenin atılımını hızlandırmak için)

İşlem sonrası ne olur?

Günlük aktivitelere çoğu zaman hemen dönebilirsiniz.
Bol su içmek, radyoaktif maddenin idrarla atılımını hızlandırır.
Çekim bölgesinde hafif sıcaklık veya iğne yerinde morarma olabilir ve genellikle kısa sürede geçer.
Sonuçlar genellikle aynı gün veya ertesi iş gününde raporlanır; uluslararası hastalar için dijital rapor paylaşılır.

Çekim ne kadar sürer?

Çekim süresi protokole bağlıdır: 30 dakika ile birkaç saat arası; bazı testlerde iki farklı gün gerekebilir. Takip amaçlı tekrarlar hekim planına göre yapılır.

Yan etkileri neler?

Sintigrafide kullanılan radyasyon dozu çoğu durumda düşüktür ve tanısal fayda ile dengelenir. Ciddi alerjik reaksiyonlar nadirdir. Hamilelik ve emzirme özel değerlendirme gerektirir; hekiminiz gerekirse alternatif görüntüleme önerebilir.

Sintigrafi Türleri

MPS myokard perfüzyon sintigrafisi (talyum/sestamibi)

Kalp kasının yeterince kan alıp almadığını gösterir. Eskiden kalp krizi geçirip geçirmediğinizi de anlayabilir.

Ailesinde kalp krizi, stent ya da bypass öyküsü olan kişilerde, doktorun uygun görmesiyle belirli aralıklarla kontrol amacıyla yapılabilir.

Test iki şekilde yapılabilir: Koşu bandında/eforla ya da efor yapamayanlarda damardan verilen “stres” ilacıyla.

Tiroid, tiroid uptake ve paratiroid sintigrafisi

Tiroid bezindeki nodülün “aktif” (çok çalışan) mi yoksa “az çalışan” mı olduğunu ayırt eder.

Tiroidin fazla çalışmasına yol açan durumları (Graves hastalığı, toksik nodül gibi) ve boyunda kalsiyumu düzenleyen küçük bezlerdeki (paratiroid) aşırı çalışan odakları bulmaya yardım eder.

DTPA – DMSA – MAG3 böbrek sintigrafileri

DMSA: Böbrek dokusunun sağlamlığını gösterir; geçmişte iltihap ya da hasar bırakmış alanları saptar.

DTPA/MAG3: Böbreklere giden kan akışını ve idrarın böbrekten mesaneye akışını takip eder. Her böbreğin ayrı ayrı ne kadar çalıştığını yüzde olarak hesaplar ve varsa tıkanıklık hakkında bilgi verir.

Akciğer perfüzyon ve ventilasyon sintigrafisi

Perfüzyon (kanlanma) testi: Akciğerlerin hangi bölgelerinin iyi kanlandığını gösterir; pıhtı (emboli) şüphesi varsa araştırır.

Ventilasyon (havalanma) testi: Solunum yoluyla verilen maddeyle akciğerlerin hava alıp vermesini görüntüler. Kanlanma ile havalanma birbiriyle uyuşmayan yerler pıhtı açısından yol göstericidir.

Tüm vücut ve 3 fazlı kemik sintigrafisi

Vücuttaki kemiklerde yayılım (metastaz), iltihap, gizli kırık veya protez çevresinde gevşeme gibi sorunları tarar.

3 fazlı çalışma, kemikteki artmış kanlanma ile iltihap bulgularını birbirinden ayırmaya yardımcı olur; ağrının kaynağını daha netleştirir.

Dakriyosintigrafi

Gözyaşı yollarının açık mı yoksa tıkalı mı olduğunu gösterir. Gözden buruna doğru olan doğal akışın düzgün çalışıp çalışmadığını değerlendirir.

Tükürük bezi sintigrafisi

Tükürük bezlerinin tükürük üretip boşaltma kapasitesini ölçer; kanalda tıkanıklık var mı anlaşılır.

Ağız kuruluğuna yol açabilen Sjögren sendromu gibi durumların tanısında destekleyici bilgi sağlar.

Riskler, Kontrendikasyonlar ve Özel Durumlar

Hamilelik: Genellikle ertelenir; acil durumlarda kişiye özgü doz ayarlanır.
Emzirme: Bazı ajanlardan sonra kısa süreli emzirme arası gerekebilir.
Böbrek yetmezliği: Atılım gecikebilir; doz ve ajan seçimi dikkatle yapılır.
İlaç etkileşimleri: Tiroid ve kardiyak ajanlar tutulum paternlerini etkileyebilir.