Hipertansiyon: Sinsi Düşman

Sinsi ilerleyebilen hipertansiyon, belirti vermeden yıllar içinde beyin, kalp, böbrek ve damar sistemini etkileyebilir. Bu nedenle doğru ölçüm tekniğiyle düzenli takip, risk faktörlerinin erken yönetimi ve gerektiğinde tıbbi değerlendirme hayati önem taşır.

Hipertansiyon nedir?

Hipertansiyon, sistolik kan basıncının (büyük tansiyon) 140 mmHg’nin, diyastolik kan basıncının (küçük tansiyon) 90 mmHg’nin üzerinde seyrettiği durum için kullanılan klinik terimdir. Değerler farklı kılavuzlarda değişebilse de, esas olan kalıcı yüksekliğin saptanmasıdır.

Tanı nasıl konur?

• Aynı gün içinde tekrarlanan en az iki ölçümde ve/veya farklı günlerde yapılan ölçümlerde yüksek değerler saptanması gerekir.
• Hekim gerek görürse evde kan basıncı takibi veya 24 saatlik ayaktan kan basıncı ölçümü (holter) isteyebilir.
• Tek bir yüksek değer tanı koydurmaz; uygun koşullarda tekrarlama önemlidir.

Neden önemlidir?

Hipertansiyon çoğu zaman yıllarca belirti vermeden ilerleyebilir ve beyin, kalp, böbrekler, göz ve periferik damarlar gibi hedef organlarda kalıcı hasara yol açabilir. Bu nedenle “belirti yoksa sorun yok” yaklaşımı yanlıştır.

Belirti ve Bulgular

Hipertansiyon çoğu kişide belirti oluşturmaz. Görülebilecek yakınmalar baş ağrısı, baş dönmesi, kulak çınlaması, dengesizlik ve çabuk yorulmadır; ancak bunların olmaması hipertansiyon olmadığı anlamına gelmez.

Hangi organlar etkilenir?

• Beyin: Geçici iskemik atak, inme riskinde artış.
• Kalp ve büyük damarlar: Sol ventrikül hipertrofisi, koroner arter hastalığı, aort hastalıkları.
• Böbrek: Kronik böbrek hastalığına ilerleyebilen fonksiyon kaybı.
• Periferik damarlar: Yürürken bacak ağrısı, erken yorulma gibi periferik arter hastalığı bulguları.
• Göz: Retina damarlarında hasar ve görme sorunları.

Doğru tansiyon ölçümü nasıl yapılır?

• Ölçümden önce en az 3–5 dakika sessizce oturun.
• Kafein, sigara ve yoğun egzersizden ölçümden 30 dakika önce kaçının.
• Manşet kol çevrenize uygun olmalı, kol kalp hizasında desteklenmelidir.
• Her iki koldan ilk değerlendirme yapılmalı. Takipte genellikle aynı koldan ölçülmelidir.
• En az iki ölçüm alın. Aralarında 1–2 dakika bekleyin ve ortalamasını not edin.

Hipertansiyon ne kadar yaygın?

Erişkinlerin önemli bir bölümünü etkiler ve birçok kişi tanı konulana kadar durumunun farkında değildir. Aile öyküsü, ileri yaş, obezite, diyabet, yüksek kolesterol ve hareketsiz yaşam risk artışıyla ilişkilidir.

Hiç şikayetiniz olmasa bile tansiyon hastası olabilir misiniz?

Hipertansiyon çoğu kişide yıllarca belirti vermeden ilerleyebilir. Klinik muayenede normal çıkan değerlerin evde veya gün içinde yüksek olması durumuna gizli (maskeli) hipertansiyon denir. Bu tablo uzun vadede kalp, beyin, böbrek ve damar sağlığını etkileyebilir; bu yüzden düzenli ölçüm ve doğru takip çok önemlidir.

Gizli tansiyon nedir?

Gizli tansiyon; doktor muayenesinde normal görünen kan basıncının ev ölçümlerinde veya 24 saatlik ayaktan kan basıncı izlemi sırasında yüksek saptanmasıdır. Ofis ölçümü tek başına güvence değildir; günlük yaşam değerleri gerçek riski daha iyi yansıtır.

Neden belirti vermeyebilir?

Kan basıncı yükselişi çoğu kişide yavaş ve sinsi seyreder. Vücut bu yüksekliğe “alıştığı” için baş ağrısı, baş dönmesi, çarpıntı gibi yakınmalar görülmeyebilir. Belirti olmaması, organ hasarı riskinin olmadığı anlamına gelmez.

Kimler daha risk altında?

Ailede hipertansiyon öyküsü olanlar, tuz tüketimi yüksek bireyler, sedanter yaşam sürenler, fazla kilolu/obez kişiler, diyabet veya yüksek kolesterolü olanlar, sigara içenler ve yoğun iş/stres yükü taşıyanlarda gizli tansiyon daha sık görülebilir.

Hangi yaşam tarzı değişikliklerini yapmalısınız?

Sınırda veya evre 1 düzeyindeki kişilerde, hekim uygun görürse şu değişiklikler ilk basamak olabilir:

• Düzenli aerobik egzersiz (haftada en az 150 dakika orta şiddet).
• Tuz kısıtlaması, Akdeniz/DASH tarzı beslenme.
• Sağlıklı kilo aralığına dönme.
• Alkolü sınırlandırma, sigarayı bırakma.
• Stres yönetimi ve yeterli uyku.

İlaç tedavisi ne zaman gereklidir?

Yaşam tarzı değişikliklerine rağmen kan basıncı hedefe inmiyorsa veya başlangıç değerleri yüksekse hekim tekli ya da kombine ilaç tedavisi başlatabilir. İlaç seçimi bireysel risklere, eşlik eden hastalıklara ve toleransa göre belirlenir. Tedavi düzenli takip gerektirir; ilaçlar hekim önerisi olmadan kesilmemelidir.

Ne zaman doktora başvurmalı?

• Ev ölçümlerinde tekrarlayan şekilde ≥140/90 mmHg.
• Şiddetli baş ağrısı, göğüs ağrısı, nefes darlığı, görme değişikliği, güçsüzlük veya konuşma bozukluğu.
• Böbrek hastalığı, diyabet, kalp-damar hastalığı gibi eşlik eden durumlar varsa daha düşük eşiklerde de değerlendirme gerekir.